Í fyrsta sinn í tólf ár er gæði loftsins vöktuð í Breiðholti.

Samkvæmt tölum frá Reykjavíkurborg nýttu 16.629 börn af alls 20.489 börnum í borginni frístundakortið að einhverju leyti á síðasta ári en meðal nýting kortsins á síðasta ári var 81%. Það þýðir að 19% barna nýttu ekki styrkinn, sem nemur 75 þúsundum króna á hvert barn, 6-18 ára. Hvað veldur? Vilja þau bara ekki taka þátt? Eru þau löt og áhugalaus eða eru aðrar ástæður fyrir því að þau taka ekki þátt? Getur e.t.v. verið að fjárhagslegar og félagslegar ástæður hamli þátttöku þeirra í íþróttum eða öðru skipulögðu tómstundastarfi? Börn og ungmenni sem koma frá tekjulágum heimilum, eiga einstætt foreldri, eru af erlendum uppruna eða búa við fötlun?Það er umhugsunarefni, fyrir öll sem er annt um velferð og líðan barna, að svona stór hópur barna og ungmenna í stærsta sveitarfélagi landsins sitji eftir.

„Mamma, eru loftgæðin á grænu?“galaði 9 ára sonur minn þegar hann var hugsa um hvort hann ætti að ganga eða hjóla í skólann, en hann hafði bæði séð gulu huluna sem legið hefur yfir höfuðborgarsvæðinu síðustu daga og fundið lyktina af henni úti. Síðustu daga hafa loftgæðin verið vond; ekki verið á grænu, heldur meira á gulu, appelsínugulu eða jafnvel rauðu. En hvað er svona hættulegt við gulu huluna - svifryk, þessar smáu agnir sem þyrlast út í andrúmsloftið í kringum okkur? Hverjar eru afleiðingar lélegra loftgæða fyrir heilsu fólks, þá sérstaklega viðkvæma hópa eins og börn, eldra fólk og fólk með undirliggjandi sjúkdóma? Hvers vegna telur Alþjóðaheilbrigðisstofnunin að léleg loftgæði séu eina mestu ógn mannkyns?

Skólinn er einn af mikilvægum þáttum í lífi barna, viss hornsteinn og stökkpallur til valdeflingar náms og staður þar sem formlegt nám er útfært. Hann er líka staður sem á tryggja jöfn tækifæri, vera skjól og veita öryggi. Við jafnaðarfólk vitum að börn búa við fjölbreyttar aðstæður, sum eiga foreldra sem stunda reglulega hreyfingu á meðan önnur ekki, þess vegna erum við með skólaíþróttir og skólasund bundið í aðalnámskrá, einmitt til að tryggja börn kynnist hreyfingu, fjölbreyttum íþróttum og læri að synda. Sama má segja um hjólreiðar. Sum börn eiga hjól, önnur ekki þar sem sumir foreldrar hjóla sér til heilsubótar, aðrir hjóla sér skemmtunar eða stunda samgönguhjólreiðar. Þau börn búa vel að eiga fyrirmyndir, fá hvatningu og stuðning til að hjóla. Hvernig getum við tryggt að öll börn fái að kynnast hjóli, læra að hjóla, hugsa um hjólið sitt og kynnist kostum þess að kunna hjóla þannig að þegar þau eldast verði til heilbrigð hjólamenning sem þau skilja til næstu kynslóða?

Fyrir tæplega 40 árum var skrifuð kandídatsritgerð við Háskóla Íslands sem ber heitið Konan - Vinnan - Kjörin. Strax í inngangi hennar er kjarni kvennabaráttunnar fangaður en þar segir að: „Einstaklingum er mismunað á ýmsa vegu. Hafa þar áhrif ýmis atriði, kynþáttur, trúarbrögð, þjóðerni og kyn, en einnig má finna orsakir mismununar á þeim auðlindum sem einstaklingurinn býr yfir. Með auðlindum á ég við þætti eins og hæfni, hvers konar þjálfun s.s starfsþjálfun, sjálfsöryggi, frumkvæði og fleira í þessum dúr sem fallið getur undir áunna eiginleika sem hver og einn hefur þroskað með sér og tileinkað sér, í þeim tilgangi að gera sjálfum sér og samfélagi sínu gagn. Er óhætt að segja að uppeldi og menntun gegni hér lykilhlutverki.“

Á dögunum rauf rafmagnshjólið mitt 5.000 kílómetra múrinn eftir fjögurra ára þjónustu. Elsku Ellan búin að bera mig borgina þvera og endilanga í öllum veðrum, á negldum dekkjum, í logni, í slyddu, í mótvindi, rafmagnslaus og á móti miðnætursól. Vegalengd sem í upphafi virtist vera fjarlægur veruleiki fyrir miðaldra, þriggja barna móður búsetta í Breiðholti varð staðreynd. Á árinu hef ég hjólað tæplega 1.300 kílómetra, til og frá vinnu, í búðina, í sund, í heimsóknir eða á fundi. Vel að setjast á hjólið, skilja bílinn heima, spara akstur þegar tækifæri gefst.Hvað þýðir það að hjóla 1.300 kílómetra á ári eða 5.000 kílómetra á fjórum? Fyrir heimilisbókhaldið, fyrir loftslagið, fyrir heilsuna? Hvað gefa 5.000 kílómetrar á hjóli?